Yükseköğretim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Derviş Karaboğa, Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi'nin ev sahipliğinde düzenlenen konferansta Yapay Arı Kolonisi (ABC) algoritmasını ve çoklu-ajan yönetim mimarisini anlattı. Etkinlik, "Yapay Arı Kolonisi (ABC) ve Çoklu-Ajan Yönetim Mimarisi" başlığıyla yapıldı.

Karaboğa, yapay zekâ, hesaplamalı zekâ ve sürü zekâsı yaklaşımlarını ele aldı. ABC algoritmasının temellerini arıların duyusal algıları ve iletişim yöntemleri üzerinden açıkladı. Parçacık Sürü Optimizasyonu (PSO) ve Karınca Kolonisi Optimizasyonu (ACO) ile karşılaştırmalı analizini de katılımcılara sundu.

Atıf sayısı ve kullanım alanları

ABC algoritması ilaç tasarımından inşaat ve beton sektörüne, elektronik devre tasarımından farklı mühendislik uygulamalarına kadar geniş bir alanda kullanılıyor. Algoritmanın ilk raporu 2005'te, temel makalesi 2007'de yayımlandı. Karaboğa'ya göre çalışma ilgili listelerde 10 binin üzerinde atıf aldı.

Web of Science veritabanında Türkiye kaynaklı yaklaşık 1.400.000 yayın bulunuyor. Karaboğa, makalenin bu yayınlar arasında en çok atıf alanlar içinde 17. sıralarda yer aldığını söyledi. Üst sıradaki yayınların çoğunun yurt dışında çalışan Türk bilim insanlarına ait olduğunu belirtti.

Algoritmanın 20. yılı nedeniyle geçen yıl uluslararası bir çalıştay düzenlendi. Web of Science'ta taranan "Applied Soft Computing" dergisi 20. yıla özel sayı hazırlıyor. Bu sayıda şimdiye kadar 27-28 makale yayımlandı, sayının 30-35 makaleye ulaşması bekleniyor. TR Dizin'de yer alan yerel bir enstitü dergisi de konuya özel sayı üzerinde çalışıyor.

YÖK tez merkezinde yapılan anahtar kelime taramasına göre Türkiye'de konuyla ilgili 100'ün üzerinde yüksek lisans ve doktora tezi yazıldı. Karaboğa'ya 2023'te TÜBİTAK Bilim Ödülü ve TÜBA Uluslararası Akademi Ödülü verildi.

Yapay Zekânın ABC'si Anıtı

Karaboğa, 2023'te Fen Fakültesi'nin önüne heykelcilik bölümüyle birlikte "Yapay Zekânın ABC'si Anıtı"nı yaptırdıklarını anlattı. Anıt, 8 köşeli Selçuklu yıldızı biçiminde tasarlandı. Ortasında sallanma dansı yapan bir arı figürü bulunuyor, petek dokusu soyut dünyaya geçişi ve algoritmayı simgeliyor.

Anıtın yüksekliği, Orhun Abideleri'ndeki Bilge Kağan Anıtı'nın boyuyla aynı olan 3.90 metre. 12 parçalı akış şeması bir yılı temsil ediyor.

Karaboğa, Akdeniz Üniversitesi'nde ABC üzerine çalışan iki öğretim üyesi bulunduğunu belirterek bu isimlere teşekkür etti. Soru cevap bölümünün ardından Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şükrü Özen ile Fen Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Alkan, Karaboğa'ya teşekkür belgesi ve plaket verdi.